İş Olacağına Varmak Ne Demek?
İstanbul’da, bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak, her gün sokaklarda, metrobüste, iş yerlerinde, insanlarla iç içe oluyorum. Birçok hikaye duyuyorum, birçok insanın hayatına tanıklık ediyorum. “İş olacağına varmak” gibi bir deyim ise sıkça karşılaştığım, zaman zaman insanları yatıştıran ama aslında daha derin toplumsal sorunları gizleyen bir söylem gibi geliyor bana. Birçok farklı grubu ve bireyi gözlemlediğimde, bu deyimin, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlar bağlamında oldukça farklı şekillerde anlam kazandığını fark ediyorum.
Peki, “İş olacağına varmak ne demek?” Toplumun farklı kesimleri bu deyime nasıl yaklaşıyor? Bu yazıda, günlük yaşamda sıkça karşımıza çıkan bu deyimi, toplumsal cinsiyet eşitliği ve çeşitlilik perspektifinden ele alacağım. Aynı zamanda, insanların bu deyimi nasıl kullandıkları üzerinden sosyal adaletin, fırsat eşitliğinin ve toplumsal yapının nasıl şekillendiğini inceleyeceğim.
İş Olacağına Varacak mı? Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yansıması
Kadınların ve erkeklerin toplumda farklı birer sosyal role sahip olması, bu deyimin ne anlama geldiğini farklı kılabiliyor. Kadınların iş gücüne katılımı, hala birçok toplumda kısıtlı ve bu durum, onların iş hayatındaki fırsatlara ulaşmalarını zorlaştırıyor. Çoğu zaman “iş olacağına varacak” söylemi, kadınların ve diğer azınlıkların potansiyellerini tam olarak kullanmalarını engelleyen bir arka planda kalabiliyor.
Geçen hafta bir otobüste şahit olduğum bir sahne, bu anlamı çok net bir şekilde bana gösterdi. İki kadın, iş başvurusu hakkında konuşuyorlardı. Birisi, son başvurularından sonra duyduğu hayal kırıklığını dile getiriyordu. Kendisine “Senin gibi bir kadının o pozisyonda olmasının zor olduğunu” söyleyen bir iş görüşmesinin ardından, moralini bozan bu söylemi unutamıyordu. “İş olacağına varacak” deyimi bu durumda, o kadar da umut verici bir anlam taşımıyordu. O kadının toplumsal cinsiyetin etkisiyle karşılaştığı engel, ona sadece bir şeyleri beklemek yerine, “varacağına inanmak” gerektiği izlenimi veriyordu. Ama bir şeyler varacağına inanarak olmuyor; engellerin ortadan kaldırılması gerekiyor.
İçimdeki insan, “Nasıl olur da bir kadının iş gücüne katılımı, bu kadar basit bir deyimle sınırlanır?” diye soruyor. Gerçekten, toplumdaki tüm bireylerin eşit fırsatlara sahip olabilmesi için daha fazlası gerekiyor. Toplumsal cinsiyet eşitliği, sadece kadının değil, her bireyin fırsat eşitliğinden faydalanması gerektiğini anlatan bir kavramdır.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden “İş Olacağına Varacak” Deyimi
İstanbul gibi büyük bir şehirde, farklı etnik kimliklerden, kültürlerden, cinsel kimliklerden gelen insanlar bir arada yaşar. Bu çeşitlilik, toplumsal yapıyı şekillendirirken aynı zamanda bazen dışlayıcı da olabilir. “İş olacağına varacak” deyimi, özellikle marjinalleşmiş gruplar için hayal kırıklığına yol açabilir. Bir insan, birçok fırsatın önünde engeller olduğunu fark ettiğinde, “iş olacağına varacak” söylemi, çoğu zaman bir teselli değil, bir zihin bulandırıcısı olabilir.
Geçenlerde bir arkadaşımla konuşurken, iş başvurularında karşılaştığı zorluklardan bahsetti. Lise mezunu ve az gelirli bir aileden geliyordu. İş bulma süreci hakkında oldukça karamsardı ve ona bu deyimi söyledim. “İş olacağına varacak, korkma,” dedim. Ancak o anda bu deyimin ona bir anlam ifade etmediğini fark ettim. Çünkü ne kadar çok iş başvurusu yaparsa yapsın, her zaman kendisinden çok daha avantajlı durumda olan kişilerle rekabet etmek zorunda kalıyordu. Hem eğitim düzeyi, hem ailesinin maddi durumu, hem de yaşadığı mahalle, ona çok farklı engeller sunuyordu.
Bu durum, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından önemli bir meseleyi gündeme getiriyor. “İş olacağına varmak” deyimi, genellikle toplumsal eşitsizlikleri görmezden gelir ve herkesin başlangıç noktasının aynı olmadığını unutur. Oysa ki, çeşitliliği ve eşitliği sağlamak için sistemin her bireyi eşit bir şekilde değerlendirmesi gerekir. Herkesin iş gücüne katılımı için eşit fırsatlara sahip olması, toplumsal adaletin bir gereğidir. İnsanlar sadece “olacak” bir iş için umut etmekle kalmamalı, aynı zamanda bu işlere erişim hakkına sahip olmalıdır.
İş Olacağına Varacak mı? Benim Deneyimlerim
Bu deyimin ne kadar düşündürücü ve bazen yanıltıcı olduğunu daha önce sokakta, metrobüste, hatta ofiste defalarca gözlemledim. İnsanların, hayatlarındaki zorluklarla nasıl mücadele ettiklerini ve bazen de sadece “olacağına varacak” diyerek kendilerini teselli ettiklerini gördüm. Bu bakış açısının, iş hayatındaki ayrımcılıklar ve fırsat eşitsizlikleriyle nasıl bağlantılı olduğunu fark ettim.
Bir gün, genç bir kadın, toplu taşımada gördüğüm ve sürekli bir pozisyonda ilerlemekte zorlanan bir arkadaşımı anlattı. O, her fırsatta “iş olacağına varacak” demek yerine, kendi elindeki koşullarla işine odaklanarak başarıya ulaşmayı hedefliyordu. Ancak etrafındaki fırsatlar o kadar sınırlıydı ki, “iş olacağına varacak” demek, ona sadece bir illüzyon sunuyordu.
Çevremde, bazen marjinalleşmiş bireylerin, “iş olacağına varacak” deyimiyle daha fazla susturulduğunu gözlemledim. Bu deyim, çoğu zaman yalnızca karamsar bir ruh hali yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda insanlar arasında fırsat eşitsizliklerini de gizliyor. Toplumun farklı kesimlerinden gelen bireyler, bu deyimi farklı şekillerde anlamlandırıyorlar; kimisi bir teselli olarak görürken, kimisi de sürekli aynı zorluklarla karşı karşıya kaldığı için, “iş olacağına varacak” düşüncesini adeta bir şüpheyle karşılıyor.
Sonuç: “İş Olacağına Varacak” Değil, Fırsatlar Eşit Olmalı
“İş olacağına varmak” gibi bir deyimin, çoğu zaman sosyal adaletin ve fırsat eşitliğinin gölgede kalmasına neden olabileceğini düşünüyorum. Toplumun her bireyinin, toplumsal cinsiyet, etnik köken, gelir durumu gibi faktörlerden bağımsız olarak eşit fırsatlar sunduğu bir toplumda, bu tür deyimler yalnızca gerçeği yansıtan illüzyonlardan başka bir şey olamayacaktır. Gerçek anlamda işlerin “olacağına varması” için, toplum olarak bu fırsat eşitliğini sağlamamız gerekmektedir. Çünkü her birey, sadece “olacağına varacak” demekle değil, emeği ve hak ettiğiyle gerçek fırsatlar sunulursa varabilir.