En Büyük Şeytanın Adı Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Bakış
İstanbul’un karmaşasında, her gün binlerce insan sokaklarda, toplu taşımada, iş yerlerinde birbirinin etrafında dönüyor. Her biri kendi dünyasında kaybolmuşken, gözlemlerim bazen bana hayatın gizli öğretilerini gösteriyor. Bir gün, metrobüste, sağdaki koltukta oturan adamın bakışları, kadınların giyim tarzlarını, konuşmalarını yargılayarak dünyayı daha iyi anladığını düşündüğünü belli ediyordu. O an, bir soru kafamda yankılandı: “En büyük şeytanın adı nedir?”
Bu soru, basit bir dini metafordan çok, toplumsal yapımızdaki haksızlıkların, önyargıların ve eşitsizliklerin simgesi haline geldi. Bugün, toplumun neredeyse her kesimi, bu “şeytan”dan farklı biçimlerde etkileniyor. Bazen cinsiyet üzerinden, bazen etnik kimlik üzerinden, bazen de sadece sosyal sınıf üzerinden. İstanbul gibi bir metropolde, her gün şahit olduğum sosyal dinamikler, bu soruyu daha derinlemesine sorgulamama neden oldu. Hadi, gelin bu “şeytanı” birlikte inceleyelim.
1. Toplumsal Cinsiyetin Etkisi: Kadınların Mücadelesi
En büyük şeytanın adı nedir? sorusu, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini anlatan bir metafor haline geliyor. Sokakta yürürken, kadınların özellikle gece saatlerinde daha fazla tedirgin olduğunu gözlemliyorum. Metrobüste, bacakları dar bir şekilde oturan bir kadına, yanlışlıkla çarpan bir adamın gözlerindeki hakaret, bana cinsiyetçi bir toplumsal yapının izlerini gösteriyor. Kadınlar, çoğu zaman toplumun dayattığı kurallar ve kalıplar içinde yaşamaya zorlanıyorlar. Dışarıya çıktıklarında, ya da bir iş görüşmesine gittiğinde, kendilerini bir şekilde ispatlamak zorundalar.
Kadın olmanın, bazen ne kadar zorlayıcı ve sınırlayıcı olduğunu fark ettiğimde, toplumun bu konuda ne kadar geri kaldığını düşünüyorum. Çünkü hala, kadınların giyimleri, konuşma tarzları ya da iş yerlerindeki tutumları hakkında cinsiyetçi bir bakış açısıyla değerlendirilmeleri, toplumsal yapının içindeki en büyük şeytanın adı olmaya devam ediyor.
Bunu sokakta da görüyorum: Toplu taşıma araçlarında kadınlar, yanlarına bir erkek oturduğunda, bazen “fark etmeden” aralarındaki mesafeyi korumaya çalışıyorlar. Bir kadının toplu taşımada ne kadar rahat olabileceği, tamamen çevresindeki insanların tutumlarına bağlı. Bir kere, kadının sokakta rahat yürüyebilmesi için o şeytanın, yani cinsiyetçi tutumların yok olması lazım. “Kadın bu saatte dışarıda ne işi var?” düşüncesi, aslında toplumsal cinsiyetin dayattığı normlardan beslenen bir şeytan değil mi?
2. Çeşitliliğin ve Kimliklerin Dışlanması: Farklılıkları Kucaklamak mı, Yargılamak mı?
Bir diğer gözlemim ise, toplumsal çeşitlilik ve kimlik üzerinden yaşadığımız sorunlar. İstanbul’da, her sokakta, her köşe başında farklı etnik kökenlerden insanlar var. Ancak bazen, özellikle etnik kökeni farklı olan kişilerle karşılaştığımda, bu çeşitliliğin aslında ne kadar dışlandığını fark ediyorum. Toplumun bir kısmı, bu farklılıkları kabul etmek yerine, önyargılarla yaklaşarak, adeta onları marjinalleştiriyor. Bu marjinallik, en büyük şeytanın, yani ayrımcılığın bir başka tezahürü.
Bir gün, Kadıköy’de bir kafede bir grup genci gözlemlerken, birkaç kişinin konuşmalarında, “Suriyeliler” ve “Afganlar” gibi etnik kökenlere dair küçümseyici yorumlar duydum. Bu, sadece kelimelerin verdiği zarardan ibaret değildi; aynı zamanda o insanların, bu toplumda “dışlanmış” hisseden insanlara yönelik geliştirdiği düşmanlıkların yansımasıydı. O an, bazen şeytanın sadece dilde değil, kalpte ve zihinde yaşadığını fark ettim. Bu çeşitliliği kabul etmemek, aslında en büyük şeytanın adıyla özdeşleşiyor. Çünkü, ne kadar farklıysak, o kadar insanız ve farklılıklarımızı kucaklamak, insan olmanın temel gerekliliğidir.
3. Sosyal Adalet ve Eşitsizlik: Herkes Aynı Başlangıç Noktasında mı?
Toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik sadece bireysel mücadeleler değil, aynı zamanda toplumsal yapının içinde nasıl bir eşitsizliğin olduğunun da göstergesi. Bunu iş yerlerinde de görüyorum. Aynı okuldan mezun olmuş, aynı iş için başvuran bir kadınla erkek arasında genellikle büyük bir fark bulunuyor. Kadınlar, çoğu zaman erkeklere göre daha fazla çaba harcamalarına rağmen, daha düşük maaşlarla ve daha az terfi şansı ile karşılaşıyorlar. Bu, sosyal adaletin nasıl sekteye uğradığının bir örneği.
İş yerlerinde, kadınların, LGBTQ+ bireylerinin veya göçmenlerin yaşadığı ayrımcılıkları gözlemlemek, bu şeytanın toplumsal yapıda ne kadar kökleşmiş olduğunu gösteriyor. Aynı işi yapan bir kadının terfi etme şansı, erkek meslektaşına göre neredeyse hiç yok. Ya da bir göçmenin, kendi kültürüne uygun bir iş bulması, çok daha zor oluyor. Bu eşitsizlikler, her gün insanların yaşadığı hayal kırıklıkları ve umutsuzluklar yaratıyor. Bu adaletsizlikler, toplumsal yapıyı derinden sarsıyor ve her biri “şeytanın adı”nı başka bir şekilde şekillendiriyor.
4. Sonuç: En Büyük Şeytanın Adı Nedir?
Sokakta, toplu taşımada, iş yerinde, her yerde gözlemlediğim bir şey var: “En büyük şeytanın adı” aslında toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletsizlikten beslenen önyargılardır. Bu önyargılar, hayatlarımızı sınırlar ve insanları birbirinden uzaklaştırır. Ancak bunun bir çözümü var mı? Evet, bu şeytanı yenmek elimizde. Sosyal adaletin, eşitliğin ve çeşitliliğin savunulması, her birimizin elinde. Çünkü bir toplum ne kadar farklılıklarını kabul ederse, ne kadar eşit haklar sunarsa, o kadar güçlü olur.
Önyargılar ve ayrımcılıkla mücadele etmek, sadece bir hayal değil; bir gün gerçek olabilir. Her birimizin, sokakta gördüğümüz o “şeytanı” fark etmesi, sorgulaması ve değiştirmek için adım atması gerekiyor. Bugün her şeyin başladığı yer, belki de sokaklardaki o ilk bakışta gizlidir.